แหล่งน้ำ/แก้มลิง

การพัฒนาบึงขนาดใหญ่เพื่อเป็นแหล่งน้ำสำหรับการเกษตรและอุปโภคบริโภคมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิตและการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยมีบทบาทหลักดังนี้

1. ความมั่นคงทางน้ำ (Water Security)

• แหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่: บึงขนาดใหญ่ทำหน้าที่เป็น อ่างเก็บน้ำธรรมชาติ ที่สามารถกักเก็บน้ำฝนหรือน้ำหลากไว้ใช้ตลอดปี โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง ทำให้มีน้ำสำรองเพียงพอสำหรับการอุปโภคบริโภคของชุมชน และการเกษตรกรรมอย่างต่อเนื่อง
• แก้ไขปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วม: ช่วยบรรเทาความเสียหายจาก ภัยแล้ง เนื่องจากเป็นแหล่งน้ำหลักในช่วงขาดแคลน และในฤดูน้ำหลากก็สามารถช่วย ชะลอและกักเก็บน้ำส่วนเกิน เพื่อลดความรุนแรงของน้ำท่วมในพื้นที่ตอนล่าง

2. สนับสนุนภาคการเกษตร (Agricultural Support)

• น้ำเพื่อการเพาะปลูก: เป็นแหล่งน้ำสำคัญสำหรับ ระบบชลประทาน ทำให้เกษตรกรสามารถเพาะปลูกได้ตลอดปี ช่วยเพิ่มผลผลิตและรายได้ ลดความเสี่ยงจากความผันผวนของสภาพอากาศ
• ลดต้นทุนการผลิต: การมีแหล่งน้ำในพื้นที่ช่วยลดความจำเป็นในการสูบน้ำจากระยะไกล หรือลดการพึ่งพาแหล่งน้ำอื่น ซึ่งช่วย ลดต้นทุน การดำเนินงานของเกษตรกร

3. การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ (Environmental Conservation)

• พื้นที่ชุ่มน้ำ: บึงขนาดใหญ่เป็น พื้นที่ชุ่มน้ำ ที่สำคัญระดับนานาชาติในหลายกรณี เป็นแหล่งอาศัยของพืชและสัตว์น้ำหลากหลายชนิด (ความหลากหลายทางชีวภาพ) รวมถึงเป็นแหล่งพักพิงและแหล่งอาหารของนกอพยพ
• การบำบัดน้ำตามธรรมชาติ: สามารถทำหน้าที่เป็น “ไตธรรมชาติ” ช่วยกรองและบำบัดน้ำเสียที่ไหลเข้ามาก่อนปล่อยสู่แหล่งน้ำอื่น หรือช่วยลดก๊าซเรือนกระจกผ่านการจัดการวัชพืชอย่างเหมาะสม

4. การพัฒนาเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต (Economic and Social Development)

• การประมงและอาชีพเสริม: เป็นแหล่งทำประมงน้ำจืดขนาดใหญ่ สร้าง รายได้เสริม และเป็นแหล่งอาหารโปรตีนให้กับชุมชน
• การท่องเที่ยว: บึงที่มีการจัดการดีสามารถพัฒนาเป็น แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ สร้างรายได้ให้กับท้องถิ่น
• คุณภาพชีวิต: การมีน้ำสะอาดสำหรับอุปโภคบริโภคอย่างเพียงพอตลอดปีช่วยให้ คุณภาพชีวิต ของประชาชนดีขึ้น และส่งเสริมความมั่นคงในการประกอบอาชีพ

จากความสำคัญดังกล่าว โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาน้ำก่ำ ได้เล็งเห็นการพัฒนาบึงขนาดใหญ่ไม่ใช่แค่การสร้างแหล่งน้ำ แต่เป็นการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบองค์รวมที่นำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนทั้งในมิติเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม จึงได้ดำเนินการพัฒนาแหล่งน้ำ/แก้มลิง ในพื้นที่ดังต่อไปนี้

ลำดับ	ชื่อโครงการ	ปีก่อสร้างแล้วเสร็จ	พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	พื้นที่ผิวน้ำ (ไร่)	ความจุระดับเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)
1	โครงการพัฒนาหนองบึงไฮ จ.สกลนคร	2542	300	159	0.97
2	โครงการพัฒนาหนองบึงแดง จ.สกลนคร	2553	200	91	0.65
3	โครงการพัฒนาหนองบึงคัน จ.สกลนคร	2540	500	520	2.78
4	โครงการพัฒนาหนองบึงกลาง จ.สกลนคร	2545	350	170	1.00
5	โครงการพัฒนาหนองบึงแต้ จ.สกลนคร	2553	500	500	2.98
6	โครงการพัฒนาหนองบึงไม้ตาย จ.สกลนคร	2546	100	67	0.43
7	โครงการพัฒนาหนองท่าเรือ จ.นครพนม	2544	250	133	0.76
8	โครงการพัฒนาหนองคำฮุย จ.สกลนคร	2538	150	94	0.43
9	โครงการพัฒนาหนองข้าว จ.นครพนม	2543	400	210	1.28
10	โครงการพัฒนาหนองแวง จ.นครพนม	2543	100	43	0.25
11	โครงการพัฒนาหนองกุดยาง จ.นครพนม	2544	100	60	0.24
12	โครงการพัฒนาหนองสังข์ จ.นครพนม	2540	500	400	2.40
13	โครงการพัฒนาหนองเลิงเต่า จ.นครพนม	2544	100	85	0.40
14	โครงการพัฒนาหนองบัวทอง จ.นครพนม	2545	150	59	0.49
15	โครงการพัฒนาหนองบึงจอก จ.สกลนคร	2543	100	84	0.25
รวม			3,800		15.295